Quảng Ninh

NÚI THIÊNG YÊN TỬ - KHƠI NGUỒN TÂM PHẬT!

 

Cách trung tâm Thủ đô Hà Nội 130km về phía Đông Bắc, Yên Tử là ngọn núi cao nhất nằm trong dãy núi Đông Triều thuộc địa phận xã Thượng Yên Công, huyện Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Có độ cao lên tới 1.068m so vớ́i mực nướ́c biển, con đường lên đinh Yên Tư nổi tiếng gâp ghênh hiêm trở, quanh năm sương giăng, mây phu… khiến bước chân lữ thứ như thưc như mơ, như lạc cõi bồng lai!

 

Đất tổ Phật giáo Việt  Nam

Hơn 700 năm trướ́c, sau khi dẹp hết loạn trong, giặc ngoai, đất nước thai hòa, vua Trần Nhân Tông đã từ bỏ ngai vàng của mình ở̉ tuổ̉i 35 để lên nui Yên Tử tu hành và lập nên Thiền phái Trúc Lâm, tạo nên môt dòng tôn giao cua người Viêt, cho người Viêt với tinh thân nhâp thế hết sức mới mẻ, tiến bô.

 

 

Thiên phai Truc Lâm tiế́p thu và kế́ thừa nhữ̃ng tinh hoa của Phật giáo Ấn Độ, Phật giáo Trung Hoa nhưng vẫn mang đậm bản sắc và văn hó́a Việt - đặ̣c biệt là tư tưở̉ng lấ́y con ngườ̀i làm gốc, tôn trọ̣ng và đề cao giá trị ca nhân, tâm quan trọng cua tư nhân thức, tư giac ngô trong mỗi con ngườ̀i: “Bấ́t lập văn tự, Giáo ngoạ̣i biệt truyền, trực chỉ nhân tâm, kiế́n tánh thành Phật”. Truc Lâm Yên Tư chu trương giao hóa dân chung chứ́ng ngộ Thiền lý sâu xa băng những hanh đông gân gũi, gian di, kế́t hợp giảng kinh thuyế́t pháp ngăn gọn, dễ hiêu, giúp cho ngườ̀i họ̣c Phật hiểu đung, sâu kinh điển; chuyển lờ̀i kinh chế́t với những điên tich xa xưa trong sách thành nhữ̃ng tư duy, thai đô “tư, bi, hỷ, xa” tôt đời đẹp đạo ngay nơi trong cuôc sông thường ngay.

 

 

Với tinh thân nhâp thế, Trần Nhân Tông tưng bước đưa thiền phái tích cực dấ́n thân vào xã hội, trấn hưng đất nước, dân tôc bằng từ bi, trí tuệ và đạ̣o đứ́c của Phật giáo. Thiên phai Truc Lâm lấ́y lợi ích dân tộc, lợi ích quốc gia và lợi ích chúng sinh là yế́u tố cơ bản trong quá trình tu tập của mỗ̃i ngườ̀i. Sáng được tâm là đạ̣t yế́u chỉ thiền, vì vậy ngườ̀i tu thiền cốt phải sáng được tâm.

 

Trai qua biết bao đời, tư môt cai am, chùa nho đơn sơ, đến thời hưng thinh nhất nui thiêng Yên Tư đa hinh thanh nên ca môt hệ thống các công trình kiế́n trúc Phật giáo gồ̀m hàng chục ngôi chù̀a, am, tháp và hàng ngàn di vật cổ̉ quy gia. Được xem là “đấ́t tổ̉ của Phật giáo Việt Nam” từ thời nước Đạ̣i Việt, ngay nay Yên Tư cũ̃ng là một trong nhữ̃ng đia danh du lịch tâm linh hấ́p dẫ̃n bâc nhất tạ̣i Quảng Ninh nói riêng va cua ca khu vưc miên Băc nói chung.

 

Bước chân hành thiền lên miền linh tự

Xưa kia, luc chưa có cap treo, đê lên núi Yên Tử chỉ có́ một cách duy nhấ́t là leo nui băng đôi chân, len lỏi theo những lối mò̀n văt vẻo trên sườn nui, cheo leo ngang trời, vượt qua bạ̣t ngàn cây cỏ, dướ́i tán rừng trúc, rừng thông quanh năm sương giăng, mây mờ bao phu... vô cùng vất va, gian nan. Tuy nhiên, nếu bạn có sức khoe, tư tin vao đôi chân dẻo dai cua minh, bạn rấ́t nên môt lân chọn cach leo nui truyền thống đó, để có thê kham pha môt cach trọn vẹn tấ́t cả nhữ̃ng gì mà thiên nhiên, đấ́t trờ̀i va con người đa tạo tac ra ở nơi đây.

 

 

Đó́ là con đườ̀ng dài trên 6km với núi non trù̀ng điệp, với thác reo, suối chảy, với nhữ̃ng gốc cây cổ thu hang mấy trăm năm tuổi cheo leo trên vách đá; với thấ́p thoáng nhữ̃ng mái chù̀a rêu phong, cổ kinh, trâm mặc, an nhiên giữa bôn bê sương gió phiêu linh. Xa xa phia trên đinh nui, mây trăng, mây xam, mây xanh, mây hồng tưng dai, tưng lớp quấn quyt, bao phu, mơ mang, mờ̀ ảo tựa chốn bồ̀ng lai. Như thê chi cân với tay, chi cân cất lên môt tiếng Nam mô A Di Đa Phât la ta đa có thê chạm vao nơi giao thoa giữ̃a đấ́t va trờ̀i, đến đươc chôn tâm Phât và lò̀ng ngườ̀i đang hòa vao lam môt. Tuy hôm nay con đường đa được gia cố bở̉i hàng nghìn bậc đá xế́p, rấ́t chắc chắn va an toan nhưng chuyến hanh hương vẫn la môt thư thach không nho bởi độ dốc khá lớ́n, như thê dưng ngươc lên đinh trời. Tuy nhiên, những gi bạn thấy trên mỗi bước đi, những gi bạn cam nhân đươc khi tân tay chạm vao dấu ấn cua những tich xưa, chuyên cũ chăc chăn sẽ la những trai nghiêm vô cùng thu vi va quy gia.

 

Hành trình bắt đầu từ con suối Giải Oan linh thiêng, nơi hàng trăm các cung tần mỹ nữ̃ đã trầm mình tự vẫ̃n để tỏ lò̀ng trung thành vớ́i vua Trần Nhân Tông khi ngài lên Yên Tử tu hành. Xuc đông va đê ghi ân cho họ̣, vua Trần Nhân Tông đã lập một ngôi chù̀a siêu độ bên cạ̣nh dò̀ng suối, mang tên chù̀a Giải Oan.

 

 

Tiếp tuc đi trên con đường đa xếp gồ ghê, chiêm ngưỡng “đườ̀ng Tù̀ng” 700 năm tuổ̉i với những gôc tùng cổ thu xù xi, rễ cây nổi hăn, gân guôc, bò lan, bam vững chăc vao những khe đa, nên đa, tạo ra những điêm niu vô cùng chăc chăn cho bước chân cua bạn. Găng sức thêm môt chut khi leo qua dốc Lò̀ Rèn la bạn đa tới vườn Thap Tổ - nơi thờ̀ “ngọ̣c cốt” của các thế́ hệ Thiền sư đạ̣o cao đứ́c trọ̣ng tu hành tạ̣i Hoa Yên qua các thờ̀i Trần, Lê. Ở trung tâm vườ̀n tháp trong lăng Quy Đức, nơi đặt mô phân Phât Hoang là tháp tổ̉ Huệ Quang cao 6 tầng với phân chân đế ghép băng những khôi đa xanh lớn, vuông vức đây vẻ uy nghi, bên vững - nơi cấ́t giữ̃ một phần xá lị của vua Trần Nhân Tông.

 

Rời Tháp Tổ, bước chân bạn tiếp tuc đươc đi qua “đường trúc” đây vẻ liêu trai để lên tớ́i chù̀a Hoa Yên - phân tổ hơp trung tâm cua di tich Yên Tư. Chù̀a Hoa Yên có́ tên cũ̃ là chù̀a Vân Yên, dân gian thườ̀ng gọ̣i là chù̀a Cả, chù̀a Chính hay chù̀a Yên Tử. Chù̀a Hoa Yên luc đâu chỉ là một Am thấ́t nhỏ có́ tên là Vân Yên đươc các nhà sư thờ̀i Lý khai sơn tư năm 1220 với hàm ý: chù̀a tận trên núi cao quanh năm mây lữ̃ng lờ̀ trôi, trắng nhẹ̣ như khó́i phu trên núi. Am Vân Yên chinh la nơi Vua Trân Nhân Tông xuất gia, tu tâp, lâp ra môn phai Thiên Viên Truc Lâm va đươc phong la: Truc Lâm Đê nhất Tổ. Đây cũng la nơi ngai đã thườ̀ng xuyên mở̉ các lớ́p truyền yế́u kỷ̉ thiền tông cho các đệ tử Pháp Loa, Huyền Quang, Bảo Sái, Pháp Không và các đệ tử khác ở̉ đây.

 

 

Đế́n năm 1317, Pháp Loa được truyền y bát và trở̉ thành Đệ nhị Tam Tổ̉, chù̀a Hoa Yên mớ́i được xây dựng nguy nga, tạ̣o thành một quần thể kiế́n trúc rộng lớ́n. Các công trình hạ̣ng mục của chù̀a trướ́c ngoài tiền đườ̀ng, thượng điện để thờ̀ Phật, chù̀a cò̀n có́ lầu trống, lầu chuông, nhà nghỉ khách, nhà giảng đạ̣o, nhà dưỡ̃ng tăng. Khi vua Lê Thánh Tông (1442-1497) về đây vãng cảnh chù̀a, thấ́y cảnh sắc tốt tươi, muôn hoa đua nở̉, mới đổ̉i tên thành chù̀a Hoa Yên.

 

Đế́n thờ̀i Nguyễ̃n, chù̀a bi hoa hoạn chỉ cò̀n lạ̣i phế́ tích, di vật là nhữ̃ng tảng đá kê chân cột có́ kích thướ́c lớ́n cho thấ́y kiế́n trúc chù̀a xưa rấ́t rộng rãi.

 

Cuối năm 2002, Hoa Yên đã được xây dựng lạ̣i trên nền chù̀a thờ̀i Trần, có́ Tiền Đườ̀ng, Hậu Cung, có́ Tả vu Lầu Chuông, Hữ̃u vu Lầu Trống, phía sau Hậu Cung là nhà thờ̀ Tổ̉, tạ̣o nên không gian kiế́n trúc kiểu “Nội công, ngoạ̣i quốc”. Nhà dưỡ̃ng Tăng, Ni ở̉ hai bên chù̀a. Toàn bộ hoành phi, cửa võ̃ng, tượng pháp trong chù̀a đều hay lâu hương băng đồng trước tò̀a Tam Bao đêu do Thượng tọ̣a chù̀a Phúc Lâm Thích Quảng Tù̀ng kêu gọi công đứ́c thập phương tiế́n cúng. Hiên tại, trước chùa Hoa Yên vẫn còn môt cây đại cổ thu 700 năm tuổi, dang cây với thân gôc xù xi cổ quai in hăn dấu vết thời gian, vẫn đang đơm nu kết hoa với chồi mâm, lôc la vô cùng tươi tôt.

 

Chùa Hoa Yên và triết lý Âm Dương sâu sắc trên những viên gạch đất nung in hình hoa cúc thời Trần

Tư vườn Thap Tổ lên chùa Hoa Yên phân sau lăng Quy Đứ́c là con đườ̀ng được lát bằng 84 viên gạ̣ch hoa cúc thờ̀i Trần. Đây la loại gạ̣ch chỉ đươc sư dung ở̉ cac công trinh xây dưng quan trọng của triều đình hay hoàng tộc nhà Trần. Gạ̣ch hoa cúc làm bằng đấ́t nung để lát nền hoặ̣c ốp tườ̀ng (không dù̀ng để xây), hình vuông, day cỡ 7cm, kích thướ́c 40x40, trang tri băng hê thông hoa văn trên bê mặt chinh. Trong đó́ hình vuông lớ́n biểu trưng cho đấ́t (chứ́a đựng âm khí), bốn gó́c của hình vuông có́ bốn bông hoa cúc - biểu tượng của tứ́ tượng (khí, thủy, hỏa, thổ̉). Hình trò̀n lớ́n trong lò̀ng viên gạ̣ch biểu trưng cho trờ̀i (thiên) chứ́a đựng dương khí, có́ 8 bông hoa cúc - hiện thân cua bát quái. Hình trò̀n nhỏ ở̉ giữ̃a có́ hai bông hoa cúc nhỏ, thể hiện sự kế́t hợp của âm dương; xung quanh viên gạ̣ch theo hình vuông là các họa tiết tinh tú. Hoa văn, họ̣a tiế́t trên viên gạ̣ch hoa cúc đa cho ta thấy thời nha Trân, người Đại Viêt đa thấu hiêu triết ly Âm Dương rất sâu săc; nhin nhân thế giới la môt tổng thê hòa hơp: thái cực (âm dương) sinh lưỡ̃ng nghi (trờ̀i đấ́t), lưỡ̃ng nghi sinh tứ́ tượng, tứ́ tượng sinh bát quái, thiên biế́n vạ̣n hó́a ra mọ̣i vật trong xã hội. Cơ cấ́u của sự biế́n hó́a không ngừng đó́ là ứ́c chế́ lẫ̃n nhau, giúp đỡ̃ lẫ̃n nhau, nương tựa lẫ̃n nhau và thúc đẩy lẫ̃n nhau… chuyên dich không ngưng đê tạo nên môt thế giới đại đồng bên vững, trường tồn.

 

 

Mênh mênh mang mang…

Sau chùa Hoa Yên la điêm chù̀a Một Mái - nơi thờ̀ Phật Quan Thế́ Âm, chù̀a Bảo Sái - nơi Phật Hoàng nhập niế́t bàn, chù̀a Vân Tiêu - nơi tu luyện của các vị tăng sỹ và tượng đá An Kỳ Sinh - bứ́c tượng đá tự nhiên mang hình dáng của một vị đạ̣o sĩ đứ́ng chắp tay cung kính tu hành.

 

Nằm uy nghi trên triền núi, phía sau tượng đá An Kỳ Sinh là bảo tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông trong tư thế́ ngồ̀i thiền trên đài sen, mặ̣t quay về hướ́ng Nam. Tượng được đúc bằng đồ̀ng nguyên khối vớ́i độ cao 12,6m nặ̣ng 138 tấ́n. Đây cũ̃ng là bứ́c tượng đồ̀ng Phật Hoàng Trần Nhân Tông lớ́n nhấ́t ở̉ Việt Nam. Từ bảo tượng Phật Hoàng, tiế́p tục leo khoảng 200m đườ̀ng dốc đá dưng đứng, hiêm trở̉, bạn sẽ tớ́i đươc chù̀a Đồ̀ng - nơi cao nhấ́t và thiêng liêng nhấ́t của đỉnh Yên Tử.

 

 

Chù̀a Đồ̀ng có́ tên Thiên Trúc tự (chù̀a Cõ̃i Phật), được xây dựng từ thờ̀i Hậu Lê, sau đó́ được trù̀ng tu và tôn tạ̣o nhiều lần. Chù̀a được đúc bằng đồ̀ng: dài 4,6m, rộng 3,6m, cao 3,5m và nặ̣ng 70 tấ́n. Trong chù̀a thờ̀ Phật Thích Ca Mâu Ni và Tam Tổ̉ Trúc Lâm Yên Tử. Chùa có kế́t cấ́u hình chữ̃ Nhấ́t, bốn đầu hình mái vẩy, tạo dang như một bông hoa sen bằng đồ̀ng đang vươn nở̉.

 

Vượt qua biết bao thư thach, vất va, gian nan, đặ̣t chân tớ́i chù̀a Đồ̀ng, bạn đưng quên thành kính xoa tay vào chiế́c khánh và quả chuông đê câu mong những điêu tôt đẹp nhất. Tương truyền rằng, trong quả chuông và khánh tạ̣i chù̀a Đồ̀ng có́ rất nhiều vàng rò̀ng. Ngày đúc chuông, du khách thập phương tụ hội về rấ́t đông. Nhiều ngườ̀i đã thả vào mẻ̉ đúc cả chục kg vàng, ngườ̀i đeo vò̀ng lắc hoặ̣c nhẫ̃n vàng cũ̃ng công đứ́c trực tiế́p vào chuông, khánh. Vì vậy, ngườ̀i đời sau đêu tin răng phúc đứ́c sẽ̃ được truyền lạ̣i cho muôn đờ̀i con cháu, khi đươc chạ̣m tay vào chiế́c khánh và quả chuông "cầu gì được nấ́y".

 

Đứ́ng giữ̃a khung cảnh mênh mang, huyền ảo, khi mây và gió́ ù̀a tớ́i trắng xó́a mịt mờ̀, chắp tay kính cẩn trướ́c chù̀a Đồ̀ng, bạn sẽ̃ cảm nhận được môt “mênh mênh mang mang” Yên Tử linh thiêng ngút ngàn, tâm hồ̀n như đươc gột sạch khoi nhữ̃ng “sân, si, ái, ố, hỉ, nộ” đê về đươc vớ́i tâm Phật sang trong, thanh sạch ma vẫn mạnh mẽ va qua cam trong chính trai tim mình.

 

 Thanh Viễn - Đắc Lộc